ШЕГІРТКЕНІҢ ЗИЯНЫ

Шегіртке – ауыл шаруашылығы дақылдарына және басқа да табиғи өсімдіктерге зиян келтіретін көпқоректі зиянкес. Қазақстан территориясында зиянкестердің 270 тен аса түрі кездеседі, оның ішінде 10-15 түрі дәнді-дақылдарға, техникалық, бақша дақылдарына, жайылымдық және шабындық жерлерге орасан зор зиян келтіреді.

Тіршілік ету ерекшеліктеріне байланысты шегірткелер үйірлі және саяқ шегірткелер болып екі топқа бөлінеді. Ең қауіптісі – үйірлі шегірткелер. Үйірлі шегірткелерге тән қасиет олар оқтын-оқтын жаппай өсіп-өніп, сан мөлшері (1 шаршы метрге келетін саны) жағынан өте көбейіп кетеді. Мұндай жылдары олар үйір-үйір болып шоғырланады. Оларға жататындар: азиялық, итальяндық, мароккалық, тұрандық және шөл шегірткелері.

Әр түрдегі үйірлі шегірткелер саяқ шегірткелердің кей түрлерімен араласып ауыл шаруашылық дақылдарына және жайылымдарға зиян келтіреді. Сөйтіп экономикалық тұрғыдан орасан шығын әкеледі.

Іле ауданының территориясында негізінен итальяндық үйірлі шегіртке және кресті саяқ шегіртке, қара жолақты саяқ шегіртке, айшықты саяқ шегіртке, тұрандық шегіртке және шөл шегірткелері кездеседі.

Зиянды шегірткелердің өсіп-дамуына ауданымыздың ауа температурасы өте қолайлы. Себебі, аудан территориясындағы күн энергиясының әсері, ауа температурасының жоғарылау, төмендеуіне байланысты зиянкестердің зат алмасуын, өсіп-өніп көбеюін тездетіп , қоректенуіне және топтасуына ықпалын тигізеді.

Республика бойынша зиянды шегірткелерден келетін табиғи апаттың алдын алуға мән беріп отыр. Шегіртке апатының күшеюіне байланысты барлық облыстарда және аудандарда зиянкестердің алдын алу үшін ауданда арнайы өсімдік қорғау мекемелері құрылған. Ауыл шаруашылық дақылдарын және жайылымдық жерлерді аса қауіпті шегірткелердің келтіретін апатынан қорғау , оларға қарсы бірігіп күресу қажет .

Зиянкестермен күресу шараларының бірі – механикалық күресу, жұмыртқа салған жерлердегі топырақ бетін аудара жырту және қопсыту, өртеу, шұңқыр жерлерге қудалау зиянкестердің жаппай көбеюіне кедергі келтіре алмайды. Шегірткеге зиян келтіретін, қоректенетін – құстар, кесерткелер, жыландар, бүйілер, паразитті және жыртқыш насекомдар, түрлі бактериялы және грибті аурулар болып табылады. Бірақ бұл табиғи және механикалық шаралар шегірткенің көбейуіне кедергі бола алмайды.

Қазіргі кезде шегірткелермен күресудің ең тиімді жолы – бұл химиялық күресу шаралары. Күрес шаралары үйірлі шегірткелердің жаппай қаулап көбейіп кетуіне жол бермеу үшін олардың негізгі ұялайтын мекендерінде профилактикалық бағытта, ал саяқ шегірткелерді егіс маңайында және басқа учаскелерде шоғырланатын жерлерінде жою үшін жүргізіледі. Күрес шараларын жоспарлау үшін алдын-ала шегірткелердің жайылған учаскелерінің көлемін және олардың сан мөлшерін анықтау керек. 2-3 жастағы личинкалар шыққан кезде үйірлі шегірткелер үшін 1 шаршы метр жерде 5 личинкадан, дара тіршілік ететін саяқ шегірткелер үшін 1 шаршы метр жерде 10 личинкадан артса ғана жүргізіледі. Соңғы ұсыныстар бойынша мына төмендегі препараттардың біреуімен бүрку арқылы қолданады: Димилин 48 % с.к. (1 га 0,015 0,02 л ); Кинмикс 5 % в.с. (1 га 0,15 0,02 л ); Бонус 40/120 с.к. ( 1 га 0,06 л ); Адонис 4 % ( 0,1 л/га ).

Үйірлі шегірткелердің шоғырланған жерлерін байқаған әрбір аудан азаматтары, әсіресе, малшылар шегіртке шыққан жерлердің аумағын тез арада жергілікті әкімшіліктерге және аудандық өсімдік қорғау мекемесіне хабарлауы керек.